Sa totoo lamang, may pyesta man o wala ay bahagi na ng tradisyon sa baryo ang pagdaraos ng bayle kung saan ang mga tao mula sa mga karatig lugar ay pupunta sa plaza. Sa kadalasan ay nagkakaroon lamang ng mga sunud-sunod na bayle kapag nalalapit na ang pyesta at higit lalo kung mayroong paligsahan para sa Miss Baryo. Kaya naman sa tuwing napapabalitang magkakaroon ng pa-bayle sa plaza ay labis ang aming katuwaan.Tila baga kaming mga bata ay katulad rin ng mga kadalagahang talagang sasali sa sayawan. Hanggang ngayon, bagamat matagal nang hindi nakakapaylihan ay kabisa ko pa rin ang mga nagaganap sa isang baylihan. Liban sa makapagpasaya ng tao ay layunin rin nang pagdaraos ng mga bayle ang makalikom ng pondo para sa mga proyekto sa barangay. Kung kaya’y nagkakaroon ito ng mga samu’t saring aktibidad sa gabi mismo ng bayle.

Bago makapagsayaw sa baylihan ang mga kalalakihan ay dapat muna silang magbayad ng entrance fee. Ang huling bayle na aking napuntahan ay bente pesos ang entrace fee (mga isang dekada na ang nagdaan). Magkano na kaya ngayon? Ang mga nakabayad ng kalalakihan ay tatakan ng PAID sa kanilang mga wrist  o kaya ay sasabitan ng ribbon o kaya’y kukulayan ng pulang “cutex” ang hinliliit na daliri. Nangangahulugan din ito na kapag bayad na’y may karapatan na silang makapamili na sila nang nais nilang maging kapareha sa sayaw, ito man cha-cha,’modern dance’ o kaya’y ‘sweet’. Noon, mahigpit na ipinagbabawal ang babae sa babaeng partnership sa sayawan (sayang naman kasi ang bayad ng mga kalalakihan kung wala na silang maisayaw na mga kadalagahan), pero sa pag-usad ng mga taon ay pinahintulutan na rin (liban pag sweet music na bawal ang babae sa babae).

Mayroon ding gimik kung saan ang organizer ng bayle ay magbebenta ng rosas sa mga kalalakihan na ibibigay sa mga dalagang kanilang nais pagbigyan o napupusuan. Hindi ko na maalala ang presyo nito pero tantya ko halos kasing halaga lang din ng entrance fee. Ang rosas kasi ay pinitas lamang din sa bukaran ni Kwan at ni Kwan.. heheh

Ang pagpapasubasta ng basket ang isa sa mga peborit kung part ng buong bayle. Ang basket ay naglalaman ng isang buong pritong manok, isang bote ng beer na kung tawagin ay mucho o kaya’y isang bote ng gin, isang balot ng monay (yung limang piraso ang laman) o kaya’y isang bungkos ng ibos (bigas na malagkit na sinaing sa gata at pagkatapos ay binalot sa dahon ng niyog). Mga alas-diyes ng gabi ang simula ng pagpapasubasta ng basket kung saan kadalasan ang tagapagsubasta ay opisyal ng baranggay, imbitadong opisyal ng bayan o karatig baryo at maari ding lider ng mga dayong bisita sa baylihan. Hindi kumpleto ang pagsusubasta kung hindi muna magpapasalamat ang tagapagsubasta sa emcee, babati ng “Mayad nga gabi-i kinyo tanan, sa mga opisyales it baranggay, kay Kapitan Kuwan, sa mga pumueoyo ag eabi eon sa mga bisita nga halin pa sa iba-ibang baryo” (+ special mention pag may pulitiko mula sa bayan). Sa proper subasta na ay kadalasan ito ang litanya “Music Maestro” (take note, sweet music dapat ang pinapatugtog), “Ala una, Sanggatos sa mga taga-ilawod/taga-ilaya/taga agcawilan, taga caeangcang/taga silakat or pwedeng sa mga Pamilya Blah… blah… Blah”. Tuluy-tuloy ang subasta hanggat hindi natatapos ang music at kapag malapit nang matapos ay hudyat na rin ito upang banggitin ng tagapagsubasta ang salitang “Alas tres” na nanganghulugang tapos na ang bidding. Muli’y magpapasalamat ang tagapagsubasta at babanggitin niya muli ang nanalong bidder at ang bid price nito sabay sabing.. “Paki-agtunan na lang sa mesa sa may entrance ro basket para inyong mabayaran ag mabu-eo”.

Kaiba sa basket, ang table ay hindi na sinusubasta. Bago pa man ang bayle ay mayroon ay alam na nang organizer kung ilang table ang ihahanda at kung sino ang mga bibili. Ang set-up nito ay nasa gilid ng baylihan (loob ng plaza) at karaniwang laman ng table ay isang buong pritong manok, isang case ng beer, isang bote ng coke, isang platong mani. Kasya dito ang may 7 hanggang 10 tao at ang presyo ay hindi bababa sa 500.

Nagaganap ito kapag malapit nang matapos ang bayle. Kadalasan, mga dayong kadalagahan ang kasali dito at isang mula mismo sa baryong nagsasagawa ng bayle. Bitbit ang baso ay pupunta sila sa gitna kasama ang unang partner na binata na siya ring unang maghuhulog ng barya habang nagsasayaw ng sweet music. Sa bawat hulog ng barya ay katumbas ng karapatang maisayaw ang kalahok. Sa aking ala-ala, bagamat pwede naman maghulog ng perang papel ay kadalasan biente singko centavo coin ang inihuhulog. Sa ngayon ay hindi ko na alam kung magkano, malamang ay piso na. Hindi rin limitado sa kalalakihan lamang ang paghulog ng barya sapagkat maari din itong gawin ng mga kababaihan subalit hindi nga lang sila allowed na maisayaw ang kalahok sa glass dance. Pero, sa pag-usad ng mga panahon ay may mga bumasag na rin sa dating nakasanayan at may nangangahas nang kababaihan i-claim ang karapatang sayaw sa bawat baryang inihuhulog nila..Aheheh…:) Pagkatapos ng tatlong sweet music ay bibilangin ang laman ng baso at sa dulo’y ia-anunsyo kung sino ang nakakuha ng pinakamataas na halaga at siyang tatanghaling Queen of the Night (with sash and boquet).

Pero ang pinaka dabest sa lahat, ang bahagi kung saan magsasayaw ng “tirot” (cha-cha, tango or boogie) ang mga kananayan at katatayan sa baryo. Hindi matatawaran ang indak nina Lola Estet, Uncle Lolong, Tay Rewo, Tay Carmelo, Untie Diding Rosalinda at ang namayapang si Nay Inday Rebeca.

Sa totoo lamang, liban sa gusto naming masilayan ang mga mukha ng dayong bisita (at maghanap ng cute) ay nais rin talaga naming sumayaw. Labis ang excitement na aming nararamdaman pag may bayle. Katulad ng mga kadalagahan ay abala rin kami sa aming mga sariling preparasyon. Hapon pa lamang ay abala na kami sa paghahanap ng kakawate na gagamitin namin bilang pangkulot. Tapos uupo kami ng sunud-sunod sa hagdang kawayan at magkukulutan. Feeling noon, ang ganda-ganda namin kapag kulot ang buhok. Tapos, mag-uusap kami na sabay-sabay pupunta sa baylihan. Minsa’y nag-uusap din ng isusuot.

Hindi naman sa excited kami. hehehe. Mga ala-syete lang naman ng gabi ay nasa baylihan na kami at nagsisimula nang umindak. Ang mga kapareha namin ay mga kaibigan ding babae (di pa kami allowed mag-partner ng boys nun kaya di rin kami sumasayaw ng sweet music). Sa totoo lang, kaya maaga kami ay may time limit ang aming pagsasayaw, mula alas-syete lang dapat hanggang alas-nueve ng gabi sapagkat mag-uumpisa nang magsasayawan ang mga kadalagahan at kabinataan. Pero siempre, ayaw naming pahuli. Gusto rin namin makiamot sa kaisayahan ng mga binata’t dalaga kaya’y sumisimple kaming sumisingit sa gitna ng mga nagsasayaw. Peborit naming tambayan at siksikan ay yaong nasa malapit sa stage para kami ay matakpan at di makita ng mga nagbabantay sa entrance. Pero, minsa’y nahuhuli din kami ng brgy official. Ang gagawin namin ang mag-iikot, maghahanap at lalabas at titingnan isa-isa ang mga nakahilerang mesa ng mga nagtitinda ng samu’t saring pagkain katulad ng mani, kendi, beer, soft drinks, crackers at yosi. Peborit kung puntahan ang tindahan ni Nay Titing at Nay Auring (na kadalasan ay may pandong sa ulo) at ang paborito kung bilhin ay kendimint, stork, white rabbit, bazooka bubble gum at caramel.

Nakakamiss ano?

————————————————————————————————————————————————————–

Nga pala, sa bisperas pala ng pyesta sa baryo ay araw ng election. Liban sa mauurong na naman ang date ng pyesta ay tunay ngang magpi-pyesta ang mga pulitiko sa baryo. Tiyak akong maraming mga nakadikit at nakasabit na campaign posters sa mga kalye’y poste na tila baga mga banderitas sa pyesta. Malamang din ay nagpasikat ang mga tumatakbong pulitiko sa mga bayleng isinasagawa sa baryo. Bili dito at bili doon (kulang na lang ay pakyawin) ng basket at table kapalit ng special mention ang kanilang pangalan. Pero sana’y hindi ito maging batayan ng aking mga kababaryo sa pagpili ng ihahalal sa pwesto.Dapat, nakabatay pa rin sa track records (tindig sa mga issue) at mahusay na plataporma ng mga tumatakbo.

Sa murang edad, naitanong ko sa sarili sa aking sarili kung anong nagtulak sa taong ito na panghawakan ang ganoong tunguhin sa buhay + sana makilala man lamang siya

1996, dalawang buwan matapos magsimula ang pasukan ay may bisitang dumating sa eskwelahan. Ipinatawag ako ng prinsipal at ipinakilala sa kanyang bisita at nang marinig ko ang kanyang  pangalan, medyo natulala. Kumbaga’y  nastar-struck ang eksena ko habang kaharap siya. Sa bahagi ko, hindi ko inakalang ang taong madalas pag-usapan sa radyo at ng mga tao sa baryo ay makikilala ko ng personal. Pero sa totoo lamang, ang tangi kong naalala sa tagpong iyon ay ang pakikipagkamay niya sa akin at ang pagsasabing “kamusta eon?” at wala nang iba. Pagkatapos noon ay nawalan na ako ng balita sa kanya hanggang sa noong 2004 ay isang masayang pangyayari ang naganap na labis kong ikinasiya.

Ang 2004 ay panahon ng eleksyon at bilang supporter ng isang progressive party list (PPL) ay sinikap talagang mag-contribute sa kampanya sa atleast baryo namin. Nagpadala ng campaign posters at sa tulong ng aking tatay ay naikabit niya ito mula sa sityo namin hanggang sa sentro ng baryo. Sa mg panahong iyong ay hindi pa nakakapunta ang campaign team ng PPL sa baryo kaya ganun na lamang ang kanilang pagtataka nang masilayan ang nagkalat na mga posters.

Kinausap ng campaign team leader ng PPL ang kakilala nya sa baryo upang matukoy kung sino ang nagdikit ng mga posters na kaagad namang tinukoy. So, eto na nagkakilanlan na si Tatay at ang campaign team leader ng PPL na walang iba kundi si M, ang popular na pangalan sa aming lugar, ang laging laman ng balita at ang nakilala ko noong 1996. Nakakatuwa na bagamat hindi man kami ang direktang nagkita ay nagagalak pa rin ako lalo na tuluy-tuloy pa rin ito sa pagtangan ng prinsipyong magsilbi sa bayan sa iba’t ibang paraan.

Hindi ko alam kung maaalala pa niya ang minsan naming pagkakakilala at pag kami ay nagkaroon ng oportunidad na magkita muli ay labis kong ikagagalak na ibahagi sa kanyang nasagot na ang matagal ko nang tanong noon kung anong nagtulak sa kanyang panghawakan ang ganoong prinsipyo sa buhay. Siempre mas happy kong idadagdag ko ang salitang “naniniwala ako sa prinsipyong iyon”.

Trivia lang, ang kakilala ni M sa baryo namin na siyang nagturo sa tatay ko na nagkabit ng poster ay si Tay Nene na  bestfriend ng tatay simula pa noong kabataan nila + ang kapatid pala ni M ay naging kaklase ng tatay

Talastasan ng dalawang tao na hindi naman magkakilala. Si Manong Driver (MD) at si Manong Pasahero (MP). Kung titingnang mabuti, hindi nagkakalayo ang kanilang edad na nasa sengkwenta’y singko na rin.

Tiyak, hindi lamang isang pasahero angnakarinig at nakinig sa kanila.

MD: Naka dilaw kayo ah. Iboboto nyo si Noynoy?

MP: Hindi ah! (Habang nagbabasa ng text). Hindi ko iyan iboboto si Noynoy. Alam mo bang malaki ang kasalanan ng kanyang pamilya sa pagkamatay ng mga magsasaka. Kaya hindi iboboto iyan ng magsasaka, kahit ng mga manggagawa. Ako matagal na ako sa unyon. Hindi ko iboboto yan!

MD: Eh sino bang iboboto nyo?

MP: Matunog ngayon si Manny. Naku, dapat makaabot kayo ng mabilis sa Welcome. Nasa may Tatalon na daw ang mga magsasakang naglakbayan.

MD: Asan na daw ba? Makakaabot tayo nyan..

MP: Nasa may Tatalon na daw, heto nga at tinitext ako ng mga kasama ko kung nasan na daw ako. Alam mo, kahapon pa yan dumating ang mga magsasaka. Sinalubong nga namin iyan sa Baclaran. Matagal na talagang pinaglalaban ng mga magsasaka ang lupa. Nangyari na ang Mendiola Massacre at Hacienda Luisita. Kawawa naman talaga ang magsasaka. Tama lang ang ipinaglalaban nila.

MD: Ganun ba?

MP: Sa totoo lang, sa ngayon hindi pa nangyayari ang matinding gutom pero pag nangyari iyon naku magkakaroon talaga ng Civil war nung katulad sa nangyari sa Nicaragua. Saka kaya tayo lalong ganito eh dahil hawak tayo ng Amerika. Kaya hanggang hawak nila tayo eh walang mangyayari. Kaya dapat talaga kumilos ang mga tao. Yung gubyerno ngayon walang ginagawa. Eh kaya pinapatay si Ramon Magsaysay dahil may mga programa iyon sa magsasaka. Ayaw ng Amerikano ng ganun kaya pinalabas bumagsak ang eroplano. Sa lahat ng naging presidente, siya lang ang nakayapak na pumupunta sa mga magsasaka at umaakyat sa bundok para kausapin ang mga tao.

MP: Talaga! Totoo iyan. Grabe naman talaga ang sitwasyon ngayon. Mahirap ang buhay. Maraming problema kaya ang sabi mo na Civil war, totoo iyan. Pag gutom na ang mga tao. Mahirap talaga. Wala din ang gubyerno.

….. Sabay bumulong si Manong Drayber kay Manong Pasahero….

MD: Sa totoo lang supporter ako sa amin, sa Quezon…

MP: Ay oo, maraming mga kasama dun..

At lumiko na ang dyip sa may Rotonda kung saan tanaw na tanaw  ang paparating na malaking bulto ng mga magsasakang lakbayani na tutungong Mendiola.

May pagka-isolated sa komunidad ang pamilya ni Tikboy. Wala silang masyadong kapit-bahay. Hindi rin sila masyadong nakikipag-halubilo sa tao. Naisip ko, baka dahil bago sila sa baryo, o kaya’y nanliliit dahil sa kanilang kalagayan sa pamumuhay o baka umiiwas dahil sa pag-aakalang kumalat na sa baryo ang tsismis na diumano’y lahi sila ng “aswang”.

Hindi katulad ng ibang mga taga-baryo na inilayo ang sarili kay Tikboy, kinaibigan namin siya. Madalas siyang nasa bahay, minsa’y sa bahay na rin kumakain. Naging kalaro namin sya at kasama sa mga pag-akyat sa puno, pagnahap ng kahoy na gagawing panggatong.

Katulad ng ibang bata, nangarap din si Tikboy na sana’y umangat ang buhay ng kaniyang pamilya. Gusto niyang mag-aral pero dahil sa kakapusan, madalas wala sya sa eskwela.

Hanggang sa isang araw, ginulat kami ng balitang namaalam na si Tikboy. Nalungkot ako at naiyak.

Mangilan-ngilan sa mga tao sa baryo ang nagpunta sa bahay nila Tikboy. Ayon sa tatay niya, ilang araw daw na nilagnat si Tikboy hanggang sa hindi na daw humihinga.

Akala’y lagnat lang. Hindi rin  daw nila madala sa doktor dahil walang pera.

Sa murang edad, lalo akong nahabag ako kay Tikboy. Hanggang sa kamataya’y kalunus-lunos pa din ang kanyang sitwasyon. Walang pambayad sa punenarya ang kanyang magulang. Kahit ataul ay di nila kayang bumili.

Sa tulong ng mga ilang nakiramay, gumawa sila ng ataul ni Tikboy mula sa pinagtagpi-tagping kahoy. Hindi rin bago ang kanyang damit samantalang ni walang bulaklak.

Sa aking pagka-alala , isang gabi lang ibinurol si Tikboy at kinaumagaha’y inilibing rin.

Matapos mamamatay si Tikboy, nanatiling hikahos pa rin ang kanyang pamilya. Ang kanyang isang kapatid na babae ay maagang nag-asawa. Samantalang ang kanilang panganay ay naging biktima ng rape.

Wala na rin akong balita sa bunso nilang kapatid. Minsay, iniisip ko na lang na sana’y nagtagumpay ito sa kanyang pangarap para na rin kay Tikboy.

Hanggang sa ngayon, sa tuwing nagbabaliktanaw  ako sa mga kwento ng buhay sa baryong aking pinagmulan, isa si Tikboy sa mga unang sumasagi sa aking isipan.

Sabay-sabay na tumatawa ang kanyang mga anak kapag sasambitin niya ang salitang F4, 88 Corporate at catering. Madalas siyang tawagin ni Gagah bilang Pangz o kaya ay Piolot. Paborito niya ang  sinigang, adobo, tinola, menudo at di masyadong type ang  isda.

Simpleng tao lang si Pulot. Simple ang buhay kaya simple lang din ang pangarap.

Mga magsasaka ang kanyang mga magulang. Mulat sa kahirapan kaya naman nangarap siyang sana’y makapag-aral at makapagtapos ng enhenyero sa kolehiyo.

Bagamat naging top student noong nasa elementarya at nakapagtapos ng highschool sa isang private school sa kanilang bayan ay naging mailap  kay Pulot ang kanyang mga pangarap dahil na rin sa kakapusan. Hindi niya natapos ang kursong enhenyero at bumalik na lamang sa pagsasaka.

Mahusay na public servant si Pulot. Wika nga, bayan muna bago sarili ang kanyang prinsipyo sa buhay sa panahong siya ay nanunungkulan ng mahalal itong kagawad ng baryo. Kung gaano katagal si Marcos sa poder ganun din siya katagal na naglingkod sa baryo (wala kasing election).

Nanguna sa campaign si Pulot para maging hiwalay na baryo ang kanilang sityo. Pinagtagumpayan nila ito.Naging bahagi din sya sa pag-pasa ng baranggay resolution at campaign na naglalayong magkaroon ng annex school ang malaking state college ng probinsya sa bayan nila. Nagwagi uli si Pulot kasama ang mga kababaryo niya.

Makulay din ang buhay pag-ibig ni Pulot. Naugnay siya sa dalawang babae. Ang una’y sinasabing ka-MU nya lamang at nakipag-break sa kanya ng araw na ideklara ni Marcos ang Martial Law noong 1972. Samantalang ang ikalawa at huli ay ang babaeng kanyang napangasawa at itinuring na true love ng kanyang buhay. Bagamat ayon mismo kay Pulot ay never nag-i love you sa kanya ang true love nito .. hindi naman daw mahalaga iyon.. dahil alam niyang true love din sya ng kanyang napangasawa.

Madeskarte naman si Pulot. Sinikap niyang itaguyod ang kanyang pamilya. Mula sa pagiging magsasaka ay naging manggagawa ito. Naging seaman siya. Bumalik sa pagsasaka at naging construction worker.

Sa halos 31 taong pagsasama nila ng kanyang kabiyak, hindi siya kailanman nagbuhat ng kamay sa kanyang asawa. Madalas sa tuwing may LQ sila ng misis nito ay una siyang nakikipag-ayos.

May pagkapatriyarkal nga lang si Pulot. Kaya dumami ang kanyang anak ay dahil nais niyang magkaroon ng dagdag na anak na lalake para may magmana ng kanyang apelyido. Yan tuloy umabot sa anim ang anak niya.

Gayunpaman, nagmenor naman siya. Never syang naging diktador sa kung anong dapat tunguhin ng kanyang mga anak. Magmula sa kursong kukunin, relihiyong aaniban at political beliefs na tinutuntungan.

May mga opinyon din siya sa usaping pulitikal sa bansa. Bagamat ibinoto niya si GMA noong 2004  elections ay tutol naman siya sa charter change, corruption at political killings na ginagawa ng administrasyon.

Minsa’y nagkaka-LQ pa din sila ng kanyang true love lalo pa at medyo may katigasan ang kanyang ulo sa usapin ng pangangalaga sa kanyang kalusugan.

Sa ngayon, 63 years old na si Pulot. Pinagkakaabalahan niya ang magbantay sa kanyang 6month old na apo kung saan pwede na syang gumawa ng album ng kanyang top 10 pampatulog songs (in bisaya, hiligaynon at tagalog version).

Minsan na lang din sila kung magkita ng kanyang pangatlong anak na noong bata pa ito’y hindi makatulog pag di si Pulot ang katabi at dapat laging visible sa kanyang paningin dahil pag hindi, kakatakot na palahaw ang maririnig sa buong baryo.

Sa mga pagkakataong umuuwi ang pangatlong anak niya sa bahay, nakakitaan siya ng excitement sa mukha. Madalas niyang sabihin “Ayyyy!! andiyan na si Nene! Andyan na si Tita”. Yun nga lang pag-aalis na muli ang anak, nariyan ang pahabol na pag-hingi ng allowance (pambili ng short)

June 14 bukas, Fathers Day at para kay Pulot, da best siyang tatay para kina Neneng, Toto, Nene, Diding, Gagah, Udgen, da best na asawa sa kanyang kabiyak na si Cely na baka for the first time ay sabihin na nya ang matamis na i love you kay Pulot at  da best na lolo sa kanyang apong si Iram.

Happy Fathers Day! Tatay Pulot!

Marunong na siyang dumapa at kaya na rin ng tuhod nyang tumayo. Pampatulog niya ang lalay ni lolo nunoy!

Gusto nya ang tubig. Gusto nya lagi sa labas. Gusto nya ng aso.. Gusto nyang kinakausap sya..

Cute cute niya talaga! Excited na kami sa kanyang pag-laki!

Titik at Musika: Danny Fabella
Boses: Bayang Barrios
Gitara: Empiel Palma
Violin: Jonathan Urbano
Violin: Paul Allesa

‘Wag mag-alala mahal na kasama
Sa ‘yong pagkawala makakaasa ka
Hindi masasayang alay naming bulaklak
Hindi masasayang mga luhang pumatak
Hindi masasayang aming awit at tula
Ng paghanga at pagdakila

Pagkat bakas na ‘yong iniwan
Ay aming susundan
Buong tatag kaming babangon
Sa ‘yong kinabuwalan
Pagkat bakas na ‘yong naiwan
Ay aming susundan
Libu-libo kaming susulong
Tungo sa kanayunan

‘Wag mag-alala mahal na kasama
Sa ‘yong pagkawala makakaasa ka
Hindi masasayang ang iyong nasimulan
Hindi masasayang buhay mong ipinuhunan
Hindi masasayang ang sandatang nabitawan
Muli namin itong tatanganan

Pagkat bakas na ‘yong iniwan
Ay aming susundan
Buong tatag kaming babangon
Sa ‘yong kinabuwalan
Pagkat bakas na ‘yong naiwan
Ay aming susundan
Libu-libo kaming susulong
Tungo sa kanayunan

At sa piling ng masa
Muli naming madarama
Ang lambing mo’t pagmamahal
Kasama

musikangbayan_awit_kay_bambi

(source: http://www.imeem.com/makoymusik/music/g5Q5F1um/musikangbayan_awit_kay_bambi/)

*Armida “Bambi” Santos, a staff member of Bayan, was killed by elements of the military in October 2000 in Zamboanga del Sur. She graduated from Miriam College and became editor of Chi-rho, student publication of Miriam College. She was also one of the founding members of Karapatan (www.bulatlat.com)

ang saya-saya nila.. sarap maging bata uli!

At siempre kung sa Maynila iyan, kaakibat ng walang humpay na pag-ulan ay ang pagbaha din ng mga major road sa Kamaynilaan na madalas na problema ng mga mamamayan nito dulot na rin ng discomfort na dala ng pagbaha. At tiyak, madalas na sambitin ng mga Manileño na sana wag nang bumuhos ng malakas na ulan ng sa ganun eh wala na rin si baha.

Kunsbagay, hindi ko naman sila masisi kung mas nais nilang tuyot na lang lagi ang panahon lalo na kung ang paghuhugutan nilang dahilan ay ang mga kasinungalingang anunsyo ng MMDA na nailarga na nito ang mga flood control projects at nabawasan na ang mga binabahang lugar sa Maynila.

Nakakainis naman talaga pag mga ganito ang eksena. Pero paumanhin na lang sa mga madalas bahain sa Maynila. Masaya kasi ako tuwing naulan.  Bumabalik kasi sa aking alaala ang aking kabataan sa aming probinsya. Masaya kami at ang aking mga kalarong kapitbahay na nagtatampisaw sa ulan at mga eksenang habulan na halos magkandalag-lag na ang aming mga salawal at pagkatapos ay tutungo sa irigasyon at duo’y magpakalunod sa sobrang tuwa sa walang kapagurang paglangoy hanggang sa kami ay mapalo ng aming nanay dahil sa napakadelikado ng aming ginagawa.

Nang ako naman ay lumaki na at napuntang syudad. Gusto ko din ang naulan kasi para mabawasan man lamang ang init ng panahon. Lalo na kung ito ay buwan ng Abril at Mayo. Inay ko po talaga! Wish ko lang talaga, umulan araw-araw. Sa panahon din ng tag-ulan, lagi ay may exciting na pakiramdam sa aking sarili. Sa wakas kasi ay maisusuot ko na yung jacket ko at magagamit na si payong (lalo na kung bago ito) hehe.

Napakasimple at mababaw lang talaga ang aking mga dahilan kung bakit gusto ko ang panahong maulan. Lahat ay makasariling interes. Hanggang sa mapadpad ako sa isang malayong baryo sa isang malayong probinsya at nakausap ko ang mga magsasaka. Napagtanto ko, may mas malalim pa palang dahilan kung bakit type din ng ibang tao, lalo ng mga magsasaka partikular sa baryong iyon ang ulan.

Noong nakasama ko kasi sila ay panahon ng tag-tuyot. Napaka-init talaga. At minsan sa aming kwentuhan tungkol sa buhay-buhay nila bilang magsasaka ay madalas nilang sambitin na sana’y bumuhos na si ulan. Natuwa ako, oo nga, para naman lumamig ang panahon. Naalala ko tuloy ang mga eksena sa aking buhay tuwing umuulan. Pero nang tapusin ni Manong magsasaka ang kanyang litanya ay napahiya ako sa aking sarili. Malalim pala ang pinagmumulan ng kanilang simpleng pangarap.

Wala palang irigasyon o kaya ay kahit simpleng patubig project man lamang sa baryo na makakatulong sa kanilang munting mga sakahan.

Na bagamat may mga falls naman o balon na pwedeng source ng tubig, ang problema ay walang pondo ang mga magsasaka para ipagawa ito. Hindi rin daw nila naaasahan ang matataas na opisyal ng bayan na tumugon sa kanilang problema sa patubig. At dahil may ganitong frustrations na ang mga magsasaka, nagkakasya na lamang sila sa biyayang dulot ng buhos ng ulan.

Sa mga sandaling iyon, naglaro na sa aking imahinasyon kung ano ang magiging kalagayan ng mga magsasaka sa panahong kahit ang ulan ay naging maramot sa kanila. Ilang buwan ang kanilang titiisin na walang pagkain at walang trabaho, walang kabuhayan.

Napakalawak ng lugar. Nakatiwangwang ang mga bukiring hindi mabungkal ng mga magsasaka dahil sa sobrang pagkatuyot. Hindi rin nila mataniman ng palay na syang pangunahing ikinabubuhay nila. Paano na ang pamilya ng mga magsasakang pilit na itinatawid ang buhay sa isang sitwasyong labis ang kasalatan at walang kabuhayang mapagkunan.

Hindi ko maiwasang magalit dahil sa kanilang kalagayan. Magalit at kamuhian ang mga nasa poder na walang habas kung maglustay ng salapi ng bayan samantalang ang mga magsasaka sa baryong iyon ay naghihikahos na ang tanging nais lamang ay magkaroon ng patubig sa kanilang lugar, mataniman ang mga sakahan at mapaunlad ang produksyon para na rin sa kanilang pagkain sa araw-araw.

Sa pag-usad ng mga araw na ako’y nasa kanilang baryo.  Sa wakas ay bumuhos ang ulan. Nakakatuwang maging saksi sa kasiyahan at pag-asang nakita ko sa bawat mukha nang magsasakaka. Parang,  sa wakas, dumating din ang araw ng matagal ng pinakahihintay. Napuno ng tubig ang mga sakahan, lumambot ang lupa at pwede nang bungkalin. Tulung-tulong ang mag-anak sa gawaing bukid. Mabilisan ang trabaho pero pulido. Walang aksayang panahon. Nataniman na rin ang mga nakatiwang-wang na bukirin. Buhay uli at napakagandang tingnan ang kulay luntiang dahon ng mga ito at ilang buwan na lang ang aantayin ay maaari nang anihin.

Sa ngayon, sa bawat pagdilim ng kalangitan at tila nag-aamba ng pagbuhos ng ulan ay agad silang sumasagi sa aking kaisipan. Sana’y umabot din ang ulan sa kanilang baryo. Para sa mga magsasakang kinalimutan na nang pamahalaang ito. Para sa mga  magsasakang higit na umaasa sa kanilang sariling pagpupunyagi para sa pagbangon mula sa pagkalugmok.

Sa totoo lang, miss ko na sila!